Όταν το δημογραφικό παύει να είναι θέμα αριθμών και γίνεται ζήτημα δημόσιας υγείας και κοινωνικής συνοχής.
Συντάκτης: Όλγα Τζέτζη Παιδίατρος – Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Μέλος ISSOP (International Society of Social Pediatrics and Child Health) Επιστημονικά Υπεύθυνη ΙΚΕ «Προαγωγή Υγείας Παιδιού και Εφήβου»
Στον δημόσιο διάλογο για το δημογραφικό πρόβλημα συζητούμε συχνά για επιδόματα, δείκτες γεννητικότητας και οικονομικά κίνητρα. Ως παιδίατρος, όμως, αναρωτιέμαι αν το πιο σημαντικό ερώτημα είναι τελικά διαφορετικό: Μπορούμε να εμπνεύσουμε τους νέους μας να δημιουργήσουν οικογένεια;
Αρχικά, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι πριν από τις γεννήσεις προηγείται πάντα η αγωγή οικογένειας. Επιπλέον, πριν από οποιοδήποτε μέτρο, είναι απαραίτητο να εμφυσήσουμε στους νέους την πίστη ότι η κοινωνία μπορεί να τους στηρίξει. Μόνο έτσι θα μπορέσουν να ονειρευτούν ξανά το μέλλον τους με ασφάλεια.
Αυτές ακριβώς οι σκέψεις βρέθηκαν στο επίκεντρο του στρογγυλού τραπεζιού για το Δημογραφικό, στο πλαίσιο της δράσης «Πολυγεγονός Κοινωνικής Πολιτικής» του Δήμου Θεσσαλονίκης. Η ιδιαίτερα σημαντική αυτή πρωτοβουλία ανέδειξε μια μεγάλη αλήθεια. Το δημογραφικό δεν αποτελεί απλώς μια οικονομική ή αναπτυξιακή πρόκληση, αλλά συνιστά πρωτίστως μια κοινωνική, πολιτισμική και υγειονομική πρόκληση.
Τι βλέπουμε καθημερινά στο παιδιατρείο
Ως παιδίατρος έχω το προνόμιο να παρακολουθώ τις οικογένειες σε όλες τις φάσεις της ζωής τους, από τη γέννηση ενός παιδιού μέχρι την εφηβεία του. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, παρατηρώ ένα φαινόμενο που με προβληματίζει ιδιαίτερα.
Συγκεκριμένα, δεν συναντώ νέους ανθρώπους που απορρίπτουν την οικογένεια ως αξία. Αντίθετα, συναντώ νέους ανθρώπους που φοβούνται ότι δεν θα μπορέσουν να ανταποκριθούν στις αυξημένες απαιτήσεις της.
Καθημερινά βλέπω γονείς που αγαπούν βαθιά τα παιδιά τους, αλλά αισθάνονται εξαντλημένοι. Μητέρες και πατέρες προσπαθούν διαρκώς να ισορροπήσουν ανάμεσα στην εργασία, την οικονομική ανασφάλεια και την ανατροφή των παιδιών τους. Κατά συνέπεια, οι γονείς αυτοί νιώθουν πολλές φορές μόνοι, καθώς στερούνται επαρκούς εκπαίδευσης για τον γονεϊκό τους ρόλο και δεν διαθέτουν οργανωμένα δίκτυα υποστήριξης.
Ο αφανής πυλώνας της ελληνικής οικογένειας
Στην Ελλάδα, ένα μεγάλο μέρος της ανατροφής των παιδιών εξακολουθεί να στηρίζεται στους παππούδες και στις γιαγιάδες. Οι μεγαλύτερες γενιές αποτελούν αναμφίβολα το σημαντικότερο άτυπο δίκτυο κοινωνικής φροντίδας. Αυτοί οι άνθρωποι φροντίζουν τα εγγόνια τους όταν οι γονείς εργάζονται, συμβάλλουν οικονομικά στα νοικοκυριά και μεταφέρουν πολύτιμες αξίες και συναισθηματική ασφάλεια.
Ωστόσο, αυτό το παραδοσιακό μοντέλο δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο για πάντα. Η ελληνική κοινωνία γηράσκει με γρήγορους ρυθμούς, οι οικογενειακές δομές αλλάζουν και το χάσμα μεταξύ των γενεών διευρύνεται. Επομένως, η υποστήριξη της οικογένειας δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στη θυσία των παππούδων. Αντίθετα, απαιτείται μια οργανωμένη κοινωνική πολιτική που θα ενδυναμώσει άμεσα τους ίδιους τους νέους γονείς.
Οι σημερινοί έφηβοι είναι οι αυριανοί γονείς
Κατά την παρέμβασή μου στο Πολυγεγονός του Δήμου Θεσσαλονίκης υποστήριξα ότι η αντιμετώπιση του δημογραφικού ξεκινά πολύ νωρίτερα από τη στιγμή που ένα ζευγάρι αποφασίζει να αποκτήσει παιδί. Στην πραγματικότητα, η διαδικασία αυτή ξεκινά ήδη από την εφηβεία.
Οι σημερινοί έφηβοι αποτελούν τους αυριανούς γονείς. Κι όμως, ως κοινωνία επενδύουμε ελάχιστα στην προετοιμασία τους για αυτόν τον κρίσιμο ρόλο. Στα σχολεία διδάσκουμε συστηματικά μαθηματικά, φυσικές επιστήμες και ξένες γλώσσες. Παράλληλα όμως, παραμελούμε να διδάξουμε στους νέους βασικές δεξιότητες ζωής, όπως:
- Πώς να χτίζουν υγιείς και ισορροπημένες σχέσεις.
- Με ποιον τρόπο να αναπτύσσουν τη συναισθηματική τους νοημοσύνη.
- Πώς να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τις καθημερινές συγκρούσεις.
- Τι σημαίνει στην πράξη υπεύθυνη γονεϊκότητα.
- Πώς δημιουργείται ένα ασφαλές και υποστηρικτικό οικογενειακό περιβάλλον.
Οι δεξιότητες αυτές είναι καθοριστικές για την ποιότητα ζωής, την ψυχική υγεία και τη μελλοντική οικογενειακή σταθερότητα.
Το δημογραφικό στο μικροσκόπιο: Ο Στέλιος Τσούλιας στον Focus FM 103.6
Οι προβληματισμοί αυτοί αναλύθηκαν εκτενώς σε μια πολύ ενδιαφέρουσα ραδιοφωνική συζήτηση. Παρακάτω μπορείτε να ακούσετε την εκπομπή «Ο Άνθρωπος στο Επίκεντρο» στον Focus FM 103.6, η οποία αναφέρεται στο δημογραφικό με καλεσμένο τον κ. Στέλιο Τσούλια.
Στο πρώτο μέρος της εκπομπής φιλοξενούμε τον κ. Στέλιο Τσούλια, Εντεταλμένο Δημοτικό Σύμβουλο Δημογραφικής Πολιτικής και Στήριξης Πολυμελών Οικογενειών του Δήμου Θεσσαλονίκης και Πρόεδρο του Συλλόγου Τριτέκνων Θεσσαλονίκης «Η Τριάινα».
Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης συζητήθηκαν:
- ✅ Το δημογραφικό πρόβλημα στην Ελλάδα και οι ανησυχητικοί δείκτες γεννητικότητας.
- ✅ Οι σοβαρές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι νέοι γονείς στην καθημερινότητά τους.
- ✅ Οι αναγκαίες πολιτικές στήριξης της οικογένειας σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης και κράτους.
- ✅ Ο καθοριστικός ρόλος της εκπαίδευσης των εφήβων και των μελλοντικών γονέων.
Ακούστε ολόκληρη τη συζήτηση και τις προτάσεις μας στο βίντεο που ακολουθεί:
Η αγωγή οικογένειας ως πολιτική δημόσιας υγείας
Στην ΙΚΕ «Προαγωγή Υγείας Παιδιού και Εφήβου» πιστεύουμε ακράδαντα ότι η αγωγή οικογένειας αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της προαγωγής υγείας. Όπως γνωρίζουμε, η υγεία δεν σημαίνει μόνο την απουσία ασθένειας, αλλά ορίζεται ως η πλήρης σωματική, ψυχική και κοινωνική ευημερία.
Καθώς η οικογένεια διαμορφώνει καταλυτικά αυτή την ευημερία, μέσα σε αυτήν χτίζεται η αυτοεκτίμηση και αναπτύσσεται η ψυχική ανθεκτικότητα των παιδιών. Γι’ αυτόν τον λόγο, θεωρούμε ότι η εκπαίδευση των εφήβων και των νέων ενηλίκων σε θέματα σχέσεων και γονεϊκότητας δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά μια σπουδαία επένδυση στο μέλλον.
[Δείτε την Παρουσίαση για το Δημογραφικό]
Ένα μάθημα ανθρωπιστικής προσφοράς από τη Μαδαγασκάρη
Η προσωπική μου εμπειρία από την ανθρωπιστική αποστολή στη Νότια Μαδαγασκάρη με δίδαξε ένα πολύτιμο μάθημα. Το μέλλον μιας κοινωνίας καθορίζεται πάντα από τον τρόπο με τον οποίο φροντίζει τα παιδιά της.
Σε περιοχές όπου η ακραία φτώχεια και οι κοινωνικές ανισότητες δοκιμάζουν καθημερινά τις δομές, κατανοεί κανείς πόσο πολύτιμο είναι το υποστηρικτικό περιβάλλον. Στη Μαδαγασκάρη, για παράδειγμα, οι τοπικές προκαταλήψεις θεωρούν τα δίδυμα παιδιά ως κακοτυχία, με αποτέλεσμα να επιζεί συχνά μόνο το ένα, όπως περιγράφω αναλυτικά και σε άρθρο μου στο Voria.gr.
Ωστόσο, μέσα από τη συλλογική προσπάθεια, ένα ορφανοτροφείο στη Μαδαγασκάρη σώζει πλέον τα δίδυμα από τον θάνατο. Την ίδια ακριβώς περίοδο, το εκτενές ρεπορτάζ του ERTnews ανέδειξε τη συνεργασία μου με τον Ορθόδοξο Επίσκοπο Τολιάρας και Νοτίου Μαδαγασκάρης, Πρόδρομο για τη δημιουργία αυτού του απαραίτητου καταφυγίου. Κάθε παιδί που προστατεύεται και μορφώνεται, αποτελεί κέρδος για το μέλλον μιας ολόκληρης κοινωνίας. Το ίδιο ακριβώς ισχύει και για τη χώρα μας.
Τι μπορούμε να κάνουμε;
Επειδή το δημογραφικό δεν λύνεται μόνο με οικονομικά μέτρα, χρειαζόμαστε άμεσα ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο για την οικογένεια. Συγκεκριμένα, οφείλουμε να δημιουργήσουμε:
- Δημοτικά Κέντρα Γονεϊκότητας σε κάθε περιοχή.
- Προγράμματα αγωγής οικογένειας για εφήβους και νέους ενήλικες.
- Σύγχρονα δίκτυα υποστήριξης για τους νέους γονείς.
- Ενίσχυση των δομών ψυχικής υγείας για το παιδί και την οικογένεια.
- Στενή συνεργασία σχολείων, επαγγελματιών υγείας και τοπικής αυτοδιοίκησης.
Αξίζει να σημειώσουμε ότι ο Δήμος Θεσσαλονίκης υλοποιεί ήδη σημαντικές δράσεις, προσφέροντας ένα πλέγμα ασφαλείας μέσα από τις υφιστάμενες υπηρεσίες του. Μπορείτε να αναζητήσετε όλες τις διαθέσιμες δομές φροντίδας και κοινωνικής πρόνοιας στο επίσημο Ενημερωτικό Φυλλάδιο Κοινωνικής Πολιτικής του Δήμου Θεσσαλονίκης.
Αν θέλουμε αύριο περισσότερες υγιείς οικογένειες, πρέπει να επενδύσουμε σήμερα στους νέους ανθρώπους, αξιοποιώντας και ενισχύοντας κάθε διαθέσιμο κοινωνικό πόρο.
Το δημογραφικό είναι ζήτημα ελπίδας
Συχνά προσεγγίζουμε το δημογραφικό με όρους κρίσης. Ίσως όμως ήρθε η ώρα να το αντικρίσουμε με όρους ελπίδας. Οι νέοι άνθρωποι δεν χρειάζονται μόνο οικονομικά κίνητρα. Χρειάζονται, πάνω απ’ όλα, ουσιαστικούς λόγους για να πιστέψουν στο μέλλον και να δημιουργήσουν τη δική τους οικογένεια.
Συμπερασματικά, το δημογραφικό δεν είναι απλώς ένα ζήτημα γεννήσεων. Είναι ζήτημα εμπιστοσύνης, κοινωνικής συνοχής και δημόσιας υγείας. Αν καταφέρουμε να εμπνεύσουμε τους νέους μας να ονειρευτούν ξανά την οικογένεια, τότε θα έχουμε κάνει το πιο αποφασιστικό βήμα για το μέλλον της χώρας μας.
Επιμέλεια κειμένου: Μαριάνθη Καρυπίδου Νοσηλεύτρια | Επιστημονική πηγή: Όλγα Τζέτζη Παιδίατρος