Η επιστημονική, εκπαιδευτική και κοινωνική δράση της παιδιάτρου Όλγας Τζέτζη για τη νευροδιαφορετικότητα
Ο αυτισμός δεν σταματά στη στιγμή της διάγνωσης. Αντίθετα, αγκαλιάζει ολόκληρη τη διαδρομή του ανθρώπου: από τις πρώτες ημέρες της ζωής και την έγκαιρη αναγνώριση των αναπτυξιακών διαφορών έως το σχολείο, την εφηβεία, την ψυχική υγεία, τις κοινωνικές σχέσεις, την αυτονομία και τη μετάβαση στην ενήλικη ζωή.
Σε αυτό ακριβώς το ταξίδι, η Dr Όλγα Τζέτζη, MD, PhD (παιδίατρος με διδακτορική εξειδίκευση στην Παιδονευρολογία, πιστοποιημένη στη χορήγηση των διαγνωστικών εργαλείων ADOS-2 και ADI-R, επιστημονική συνεργάτιδα της IASIS NGO και ιδρύτρια της «Προαγωγής Υγείας Παιδιού και Εφήβου»), αναπτύσσει μια συνεχή επιστημονική, εκπαιδευτική και κοινωνική δραστηριότητα.
Θέτοντας στο επίκεντρο τον άνθρωπο, η ίδια υποστηρίζει ακράδαντα ότι η έγκαιρη αναγνώριση δεν πρέπει να προκαλεί φόβο ή στίγμα, αλλά να οδηγεί σε ουσιαστική υποστήριξη, σαφή καθοδήγηση της οικογένειας και άμεση πρόσβαση του παιδιού στις κατάλληλες υπηρεσίες.
Οι πρώτες 1.000 ημέρες ως θεμέλιο της νευροανάπτυξης
Η περίοδος από τη σύλληψη έως τη συμπλήρωση των δύο πρώτων ετών της ζωής αποτελεί ένα εξαιρετικά κρίσιμο αναπτυξιακό παράθυρο. Επιπλέον, κατά τη διάρκειά της, ο εγκέφαλος αναπτύσσει θεμελιώδεις λειτουργίες που καθορίζουν τη γλώσσα, την επικοινωνία, τη συναισθηματική ρύθμιση και τις πρώτες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.
Όπως επισημαίνει η Dr Όλγα Τζέτζη στο άρθρο της στο Πρώτο Θέμα σχετικά με τις πρώτες 1.000 ημέρες της ζωής, η παρακολουθήση της νευροανάπτυξης ήδη από τη στιγμή της σύλληψης αποτελεί το θεμέλιο για την έγκαιρη αναγνώριση και υποστήριξη του παιδιού.
Ημερίδα της IASIS NGO: Πρόληψη, παρέμβαση και διεπιστημονική συνεργασία
Παράλληλα, στο πλαίσιο της συνεργασίας της με την IASIS NGO, η Όλγα Τζέτζη συμμετείχε ενεργά στην ημερίδα με θέμα:
«Πρόληψη και Παρέμβαση για Άτομα στο Φάσμα του Αυτισμού και τις Οικογένειές τους»
Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, ειδικοί από διαφορετικούς κλάδους παρουσίασαν μια ολοκληρωμένη διαδρομή υποστήριξης. Συντονίζοντας το πρώτο επιστημονικό πάνελ για τις πρώτες 1.000 ημέρες, η παιδίατρος ανέδειξε τον κομβικό ρόλο που διαδραματίζει ο γιατρός στην αναπτυξιακή παρακολούθηση, στην προσεκτική ακρόαση των γονέων και στην έγκαιρη παραπομπή.
Η συζήτηση επιβεβαίωσε ότι η φροντίδα ενός ατόμου στο φάσμα απαιτεί συλλογική προσπάθεια. Γι’ αυτόν τον λόγο, επιβάλλει τη στενή συνεργασία ανάμεσα σε
- Παιδιάτρους, Αναπτυξιολόγους, Παιδονευρολόγους και Παιδοψυχιάτρους
- Ψυχολόγους, Λογοθεραπευτές, Εργοθεραπευτές και Ειδικούς Παιδαγωγούς
- Εκπαιδευτικούς, Κοινωνικούς Λειτουργούς και, κυρίως, την ίδια την οικογένεια.
Εκπαιδευτική δράση στο ΚΕΔΙΒΙΜ του Πανεπιστημίου Μακεδονίας
Ταυτόχρονα, η Όλγα Τζέτζη μεταδίδει την επιστημονική γνώση ως εκπαιδεύτρια στο Κέντρο Επιμόρφωσης και Διά Βίου Μάθησης (ΚΕΔΙΒΙΜ) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Μέσα από εξειδικευμένες εισηγήσεις, καλύπτει όλο το φάσμα της αξιολόγησης και της διάγνωσης:
1. Αυτισμός στην πρώτη παιδική ηλικία
Στην πρώτη θεματική ενότητα, η εισηγήτρια αναλύει:
- Τα πρώιμα σημεία νευροαναπτυξιακής διαφοροποίησης (βλεμματική επαφή, χειρονομίες, μίμηση, συμβολικό παιχνίδι).
- Την κοινωνική επικοινωνία και την κοινή προσοχή.
- Τη σωστή χρήση και ερμηνεία του ανιχνευτικού εργαλείου M-CHAT-R/F.
- Τον σαφή διαχωρισμό μεταξύ προληπτικού ελέγχου (screening) και τελικής διάγνωσης.
- Τις τεχνικές επικοινωνίας με τους γονείς, ώστε οι επαγγελματίες να αποφεύγουν τόσο την ενοχοποίηση όσο και τον ψευδή καθησυχασμό.
Το κεντρικό μήνυμα: Ένα θετικό screening δεν συνιστά διάγνωση. Αποτελεί, ωστόσο, ένα σαφές σήμα ότι το παιδί χρειάζεται αναλυτικότερη αξιολόγηση, χωρίς να χάνεται πολύτιμος χρόνος.
2. Αυτισμός και εφηβεία
Επιπρόσθετα, η δεύτερη ενότητα αναδεικνύει τις συχνά “αόρατες” δυσκολίες που συναντούν οι έφηβοι στην καθημερινότητά τους:
- Το άγχος, την κατάθλιψη και τις συνοδευτικές διαταραχές.
- Το φαινόμενο του masking (κοινωνική μίμηση/απόκρυψη συμπτωμάτων) και την ψυχική εξάντληση που προκαλεί.
- Τη σχολική άρνηση, την αισθητηριακή υπερφόρτωση και τις δυσκολίες στις εκτελεστικές λειτουργίες.
- Τον σχολικό εκφοβισμό (bullying) και την κοινωνική απομόνωση.
- Τη σεξουαλικότητα, τα προσωπικά όρια, τη συναίνεση και την ασφαλή χρήση των social media.
- Την ομαλή μετάβαση στις σπουδές, την εργασία και την αυτόνομη διαβίωση.
Ειδικότερα για τα κορίτσια στο φάσμα, η Dr Τζέτζη επισημαίνει ότι συχνά επιστρατεύουν υψηλά επίπεδα masking. Κατά συνέπεια, οι ειδικοί τα διαγιγνώσκουν καθυστερημένα, με αποτέλεσμα τα ίδια να αναζητούν βοήθεια εκ των υστέρων, κυρίως όταν εκδηλώνουν άγχος, κατάθλιψη ή διατροφικές διαταραχές.
Στόχος της εκπαίδευσης: Η επιτυχία στην εφηβεία δεν είναι να «κρύψουμε» τον αυτισμό, αλλά να εξασφαλίσουμε ότι ο έφηβος ζει με ασφάλεια, αξιοπρέπεια, υγιείς σχέσεις και προοπτική.
Η ανάγκη εκπαίδευσης των Σωμάτων Ασφαλείας
Η τραγική υπόθεση του 20χρονου αυτιστικού νέου στο Άργος (τον Ιούλιο του 2026) διεύρυνε τη συζήτηση στο ΚΕΔΙΒΙΜ γύρω από ένα κρίσιμο κοινωνικό ζήτημα: την επιτακτική ανάγκη να εκπαιδεύσουμε τα σώματα ασφαλείας, τους διασώστες και τους πυροσβέστες στη νευροδιαφορετικότητα.
Όταν ο φόβος ή η αισθητηριακή υπερφόρτωση πιέζουν ένα αυτιστικό άτομο, αυτό ενδέχεται:
- Να μην ανταποκριθεί αμέσως σε μια προστακτική εντολή.
- Να αποφύγει τη βλεμματική επαφή ή να δυσκολευτεί να μιλήσει.
- Να επαναλαμβάνει κινήσεις (stimming) ή να προσπαθήσει να διαφύγει.
- Να αντιδράσει έντονα σε θορύβους, φώτα ή στο απότομο άγγιγμα.
Είναι θεμελιώδες να κατανοήσουμε ότι αυτές οι αντιδράσεις δεν υποδηλώνουν επιθετικότητα ή ανυπακοή. Συνεπώς, η εκπαίδευση των πρώτων ανταποκριτών στην αποκλιμάκωση (de-escalation), στην ήρεμη επικοινωνία και στον περιορισμό των αισθητηριακών ερεθισμάτων μπορεί κυριολεκτικά να σώσει ζωές.
Από τη θεωρία στην πράξη: Διεπιστημονικές αποστολές στην Ιθάκη
Η πρώιμη αναγνώριση αποκτά ουσιαστικό νόημα μόνο όταν φτάνει σε κάθε γωνιά της χώρας. Γι’ αυτόν τον λόγο, η «Προαγωγή Υγείας Παιδιού και Εφήβου», σε συνεργασία με τον Δήμο Ιθάκης, διοργάνωσε δύο εθελοντικές διεπιστημονικές αποστολές:
- Στις 2–3 Μαΐου 2025
- Τον Απρίλιο του 2026
Υπό τον συντονισμό της Όλγας Τζέτζη, η επιστημονική ομάδα παρείχε δωρεάν παιδιατρικές και αναπτυξιακές εκτιμήσεις σε παιδιά του νησιού, προσφέροντας παράλληλα καθοδήγηση στους γονείς. Με αυτόν τον τρόπο, απέδειξαν ότι η γεωγραφική απόσταση δεν πρέπει να στερεί από κανένα παιδί το δικαίωμα στην πρώιμη παρέμβαση.
🔗 Διαβάστε τα ρεπορτάζ των αποστολών:
Δημόσια ενημέρωση και ο ρόλος των γονέων
Παράλληλα με το επιστημονικό της έργο, η Dr Τζέτζη επενδύει σταθερά στην ευαισθητοποίηση του κοινού μέσα από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης.
- Σε συνέντευξή της στο ΑΠΕ-ΜΠΕ (με τον δημοσιογράφο Σωτήρη Κυριακίδη), ανέλυσε τα πρώιμα σημάδια που οφείλουν να γνωρίζουν οι γονείς, υπογραμμίζοντας τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης.
- Σε δημοσίευμα της Ναυτεμπορικής, εξήγησε πώς η παρατήρηση των γονέων πρέπει να οδηγεί σε υπεύθυνη δράση και όχι σε πανικό ή αδράνεια.
- Επιπλέον, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ενημέρωσης για τον Αυτισμό, μετέδωσε μέσω ραδιοφωνικής συνέντευξης το μήνυμα της κοινωνικής αποδοχής και της συμπερίληψης.
🎧 Ακούστε τη ραδιοφωνική συνέντευξη:
Παγκόσμια Ημέρα Ενημέρωσης για τον Αυτισμό – Όλγα Τζέτζη στο Mixcloud
Από την ανησυχία στη φροντίδα
Συμπερασματικά, η διάγνωση του αυτισμού δεν αποτελεί μια αρνητική «ταμπέλα», αλλά την αφετηρία μιας οργανωμένης διαδρομής φροντίδας. Η διάγνωση δεν αλλάζει το παιδί· αλλάζει, όμως, τον τρόπο με τον οποίο η οικογένεια και η πολιτεία κατανοούν και καλύπτουν τις ανάγκες του.
Για να πετύχουμε την ουσιαστική κοινωνική συμπερίληψη, οφείλουμε να εξασφαλίσουμε:
- Ενημερωμένους και ψυχραιμους γονείς.
- Κατάλληλα εκπαιδευμένους επαγγελματίες υγείας και εκπαίδευσης.
- Σχολεία ευέλικτα, που προσαρμόζονται στις ανάγκες των μαθητών.
- Εκπαιδευμένα Σώματα Ασφαλείας και υπηρεσίες πρώτης γραμμής.
- Μια κοινωνία που αγκαλιάζει τη διαφορετικότητα χωρίς να απαιτεί την απόκρυψή της.
Δεν επιδιώκουμε να ακυρώσουμε τις νευροαναπτυξιακές διαφορές, αλλά να χτίσουμε έναν κόσμο που χωράει κάθε άνθρωπο, εξασφαλίζοντάς του σεβασμό, προστασία, υποστήριξη και ένα αισιόδοξο μέλλον.
Σχετικά με τη συγγραφέα
Η Όλγα Τζέτζη, MD, PhD, είναι παιδίατρος με διδακτορική εξειδίκευση στην Παιδονευρολογία, πιστοποιημένη στη χρήση των διαγνωστικών εργαλείων ADOS-2 και ADI-R. Διατελεί επιστημονική συνεργάτιδα της IASIS NGO, καθώς και ιδρύτρια και επιστημονικά υπεύθυνη της «Προαγωγής Υγείας Παιδιού και Εφήβου». Παράλληλα, διδάσκει σε επιμορφωτικά προγράμματα του ΚΕΔΙΒΙΜ του Πανεπιστημίου Μακεδονίας με αντικείμενο τον αυτισμό, την πρώιμη ανίχνευση και τη μετάβαση στην ενήλικη ζωή.
Επιμέλεια κειμένου: Μαριάνθη Καρυπίδου Νοσηλεύτρια | Επιστημονική πηγή: Όλγα Τζέτζη Παιδίατρος