Οι ένοπλες συγκρούσεις, η πολιτική αστάθεια και οι παρατεταμένες ανθρωπιστικές κρίσεις αποδυναμώνουν συνεχώς τα συστήματα υγείας σε πολλές περιοχές της Αφρικής. Συνεπώς, εκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν καθημερινά ασθένειες που οι γιατροί μπορούν να προλάβουν, καθώς επίσης υποσιτισμό, αναγκαστικό εκτοπισμό και ανεπαρκή πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες περίθαλψης.
Όπως επισημαίνει ο Uzodinma Adirieje από τη Νιγηρία στο άρθρο του «Strengthening health information systems for humanitarian response in conflict-affected Africa: challenges, innovations, and policy priorities», η αποτελεσματικότητα κάθε ανθρωπιστικής παρέμβασης εξαρτάται άμεσα από την ύπαρξη έγκαιρων, ακριβών και προσβάσιμων πληροφοριών υγείας.
Γιατί χρειαζόμαστε άμεσα αξιόπιστα δεδομένα;
Για αυτό το λόγο, η συλλογή δεδομένων αποτελεί απαραίτητο εργαλείο. Συγκεκριμένα, τα δεδομένα βοηθούν στην:
- Έγκαιρη ανίχνευση επικίνδυνων επιδημιών.
- Πλήρη καταγραφή των πραγματικών αναγκών κάθε πληθυσμού.
- Ορθολογική διάθεση φαρμάκων, εμβολίων και τροφίμων.
- Διατήρηση των υπηρεσιών μητρικής και παιδικής φροντίδας.
- Συνεχή παρακολούθηση των ευάλωτων και μετακινούμενων πληθυσμών.
- Αποτελεσματική συντονισμένη δράση μεταξύ κρατικών υπηρεσιών, διεθνών οργανισμών και ανθρωπιστικών φορέων.
Επιπλέον, σε περιοχές με ένοπλες συρράξεις ή ακραία φτώχεια, η πληροφορία υγείας δεν αποτελεί τεχνική πολυτέλεια, αλλά τη λειτουργική βάση της ανθρωπιστικής ανταπόκρισης.
Όταν οι καταστροφές κλείνουν τους δρόμους, διαλύουν τις υγειονομικές δομές, ρίχνουν τα δίκτυα επικοινωνίας και απομακρύνουν τους επαγγελματίες υγείας, η απουσία αξιόπιστων δεδομένων προκαλεί άμεσες και επικίνδυνες συνέπειες. Παράλληλα, οι γιατροί καθυστερούν να διαγνώσουν τις επιδημίες, οι ασθενείς χάνουν τη φροντίδα τους και οι οργανώσεις στέλνουν βοήθεια σε περιοχές που δεν έχουν τις μεγαλύτερες ανάγκες.
Το σοβαρό πρόβλημα του κατακερματισμού
Μία από τις σημαντικότερες αδυναμίες στις ανθρωπιστικές αποστολές είναι ο κατακερματισμός της πληροφορίας. Δυστυχώς, τα υπουργεία, οι υπηρεσίες του ΟΗΕ, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις και οι τοπικοί φορείς χρησιμοποιούν συχνά διαφορετικά και παράλληλα συστήματα καταγραφής.
Επομένως, ο κατακερματισμός αυτός προκαλεί:
- Διαφορετικούς ορισμούς για το ίδιο ακριβώς πρόβλημα υγείας.
- Διπλές ή ελλιπείς καταγραφές περιστατικών.
- Μεγάλη δυσκολία στην ανταλλαγή κρίσιμων στοιχείων.
- Περιορισμένη δυνατότητα συνολικής αποτύπωσης της κατάστασης.
- Σημαντικές καθυστερήσεις στη λήψη αποφάσεων.
Για τους λόγους αυτούς, η διαλειτουργικότητα των συστημάτων, η χρήση κοινών δεικτών και η συνεχής εκπαίδευση των τοπικών επαγγελματιών αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για μια αποτελεσματική και δίκαιη ανθρωπιστική πολιτική υγείας.
Η εμπειρία της Νότιας Μαδαγασκάρης
Το ζήτημα αυτό συνδέεται άμεσα με όσα διαπιστώσαμε κατά την ανθρωπιστική αποστολή στη Νότια Μαδαγασκάρη τον Αύγουστο του 2024.
Ως επικεφαλής της αποστολής «φροντίΖΩ τα παιδιά της Νότιας Μαδαγασκάρης», επισκέφθηκα κοινότητες όπου η ακραία φτώχεια, ο υποσιτισμός, οι μεγάλες αποστάσεις και η περιορισμένη πρόσβαση σε οργανωμένες δομές επηρεάζουν καθημερινά τις ζωές των παιδιών. Επιπρόσθετα, η τοπική κοινωνία δίνει καθημερινή μάχη για να προσφέρει ιατρική φροντίδα στα παιδιά ενός κατώτερου θεού και να καλύψει τις βασικές τους ανάγκες.
Κατά τη διάρκεια της αποστολής, συναντήσαμε παιδιά με σοβαρό υποσιτισμό, αναπτυξιακές δυσκολίες και επιπλοκές από την ανεπαρκή περιγεννητική και παιδιατρική φροντίδα. Σε τέτοιες συνθήκες, ακόμη και η απλή καταγραφή του αριθμού των παιδιών, της ηλικίας τους, της διατροφικής τους κατάστασης, του ιστορικού εμβολιασμού και των προβλημάτων υγείας τους αποτελεί τεράστια πρόκληση.
Χωρίς συστηματική πληροφόρηση, οι υγειονομικές ομάδες δυσκολεύονται να γνωρίζουν:
- Πόσα παιδιά χρειάζονται άμεσα θεραπευτική διατροφή.
- Πόσες εγκυμονούσες έχουν πρόσβαση σε προγεννητική φροντίδα.
- Πόσες γυναίκες γεννούν χωρίς κατάλληλη υγειονομική υποστήριξη.
- Πόσα παιδιά έχουν λάβει τα απαραίτητα εμβόλια.
- Ποια περιστατικά χρειάζονται άμεση παραπομπή σε νοσοκομείο.
- Ποιες κοινότητες παραμένουν εντελώς αποκλεισμένες από τη φροντίδα.
Παράλληλα, στην περιοχή διεξάγουμε έναν μεγάλο αγώνα ενάντια σε επικίνδυνες προκαταλήψεις. Για παράδειγμα, ο Επίσκοπος Τολιάρας και Νοτίου Μαδαγασκάρης Πρόδρομος, η τοπική ιεραποστολή και οι εθελοντές αγωνίζονται καθημερινά για να ιδρύσουν ορφανοτροφείο στη Μαδαγασκάρη και να σταματήσουν μια βάρβαρη παράδοση που απειλεί νεογέννητα δίδυμα. Με αυτόν τον τρόπο, το ορφανοτροφείο σώζει δίδυμα από το βέβαιο θάνατο, προσφέροντας καταφύγιο και προστασία.
Επιπλέον, η δράση της Ορθόδοξης Επισκοπής αναδεικνύει πώς οι τοπικές θρησκευτικές αρχές σώζουν παιδιά από δεισιδαιμονίες, ενώ παράλληλα διεθνή μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν τη δράση των Καλά Σαμαρειτών στη Νότια Μαδαγασκάρη και τον αγώνα της Ελληνίδας παιδιάτρου ενάντια σε επικίνδυνα έθιμα.
Συνεπώς, η εμπειρία της Μαδαγασκάρης απέδειξε ότι οι φορείς δεν πρέπει να περιορίζουν την ανθρωπιστική βοήθεια μόνο στην αποστολή τροφίμων, γάλακτος, φαρμάκων ή υγειονομικού υλικού. Αντίθετα, πρέπει να τη συνοδεύουν με απλά, λειτουργικά και βιώσιμα συστήματα καταγραφής, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιούν εύκολα οι τοπικοί επαγγελματίες και οι κοινότητες.
Από την καταγραφή στην πρόληψη
Ένα ενισχυμένο σύστημα υγειονομικής πληροφόρησης λειτουργεί αποτελεσματικά ως εργαλείο πρόληψης. Ακόμη και σε περιοχές με περιορισμένες τεχνολογικές υποδομές, οι φορείς μπορούν να αξιοποιήσουν:
- Απλές ψηφιακές εφαρμογές που λειτουργούν χωρίς συνεχή σύνδεση στο διαδίκτυο.
- Φορητές συσκευές για την άμεση καταγραφή βασικών δεικτών υγείας.
- Εκπαιδευμένους κοινοτικούς υγειονομικούς διαμεσολαβητές.
- Κοινά έντυπα παραπομπής και παρακολούθησης ασθενών.
- Γεωγραφική χαρτογράφηση των απομακρυσμένων κοινοτήτων.
- Συστήματα έγκαιρης ειδοποίησης για λοιμώξεις, υποσιτισμό και επιδημικές εξάρσεις.
Ωστόσο, η τεχνολογία από μόνη της δεν φέρνει αποτελέσματα. Για αυτό το λόγο, οι ανθρωπιστικοί φορείς οφείλουν να επενδύσουν στους ανθρώπους, να εκπαιδεύσουν το προσωπικό, να χτίσουν εμπιστοσύνη με τις κοινότητες, να προστατεύσουν αυστηρά τα προσωπικά δεδομένα και να συνεργαστούν ουσιαστικά με τις τοπικές αρχές.
Βασικές προτεραιότητες πολιτικής
Η ενίσχυση των συστημάτων υγειονομικής πληροφόρησης στις ανθρωπιστικές κρίσεις βασίζεται σε πέντε κρίσιμες προτεραιότητες:
- Δημιουργία ενιαίων και διαλειτουργικών συστημάτων καταγραφής, ώστε όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς να χρησιμοποιούν κοινούς δείκτες.
- Επένδυση στο τοπικό ανθρώπινο δυναμικό, μέσω της συνεχούς εκπαίδευσης επαγγελματιών υγείας και κοινοτικών συνεργατών.
- Διασφάλιση της συνέχειας της μητρικής και παιδικής φροντίδας, ακόμη και όταν οι πληθυσμοί μετακινούνται.
- Αξιοποίηση απλών και ανθεκτικών ψηφιακών λύσεων, που προσαρμόζονται στις πραγματικές δυνατότητες κάθε περιοχής.
- Σύνδεση της επείγουσας ανθρωπιστικής βοήθειας με τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη, ώστε οι παρεμβάσεις να ενισχύουν και όχι να υποκαθιστούν τα τοπικά συστήματα υγείας.
Τα δεδομένα ως πράξη φροντίδας
Στην ανθρωπιστική ιατρική, η πληροφορία δεν αποτελεί έναν ψυχρό αριθμό. Πίσω από κάθε καταγραφή υπάρχει ένα παιδί, μία μητέρα, μία οικογένεια και μία κοινότητα που κινδυνεύει να παραμείνει αόρατη.
Η εμπειρία μας από τη Νότια Μαδαγασκάρη επιβεβαιώνει ότι η αξιόπιστη καταγραφή αποτελεί πράξη φροντίδας και δικαιοσύνης. Επιτρέπει στους γιατρούς να αναγνωρίζουν τις ανάγκες, να οργανώνουν καλύτερα τις παρεμβάσεις και να αξιολογούν αν η βοήθεια φτάνει πραγματικά σε εκείνους που τη χρειάζονται περισσότερο.
Τελικά, η ενίσχυση των συστημάτων υγειονομικής πληροφόρησης δεν αποτελεί απλώς μια διοικητική μεταρρύθμιση. Αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για την προστασία της ζωής, την πρόληψη των ασθενειών και τη δημιουργία ανθεκτικότερων συστημάτων υγείας σε ολόκληρη την Αφρική.
Δρ Όλγα Τζέτζη, MD, PhD Παιδίατρος Ιδρύτρια και Επιστημονικά Υπεύθυνη της «Προαγωγής Υγείας Παιδιού και Εφήβου» Επικεφαλής της ανθρωπιστικής αποστολής «φροντίΖΩ τα παιδιά της Νότιας Μαδαγασκάρης»
Πηγές και Αναφορές
- Iatronet: Ιατρική φροντίδα στα παιδιά ενός κατώτερου θεού
- ERT News: Μαδαγασκάρη: Γιατρός από τη Φλώρινα και Ορθόδοξος Επίσκοπος δημιουργούν ορφανοτροφείο
- Το Ποντίκι: Μαδαγασκάρη: Ο αγώνας μιας Ελληνίδας παιδιάτρου και ενός ιεραποστόλου Μητροπολίτη
- Πρώτο Θέμα: Πώς ένα ορφανοτροφείο στη Μαδαγασκάρη σώζει δίδυμα από το θάνατο
- Greek Reporter: Orthodox Bishop Saving Children from Superstitions in Madagascar
- Greek Reporter: Good Samaritans in South Madagascar: Inside the Miracle Orthodox Mission
- Greek Reporter: Greek Pediatrician Fights Madagascar Tradition to Save Newborn Twins
Επιμέλεια κειμένου: Μαριάνθη Καρυπίδου Νοσηλεύτρια | Επιστημονική πηγή: Όλγα Τζέτζη Παιδίατρος