Γράφει η Δρ. Όλγα Τζέτζη, Παιδίατρος – MD, PhD
Επιστημονικά Υπεύθυνη, «Προαγωγή Υγείας Παιδιού και Εφήβου»
Κάθε χρόνο, στις 12 Αυγούστου, η Διεθνής Ημέρα Νεολαίας μάς προσκαλεί να εστιάσουμε στους νέους ανθρώπους, αναγνωρίζοντας όχι μόνο τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν, αλλά πρωτίστως τις δυνατότητες, τις ιδέες, τις ανάγκες και τις προσδοκίες τους.
Το επίσημο μήνυμα των Ηνωμένων Εθνών για φέτος είναι σαφές:
«Different Contexts, Common Aspirations»
«Διαφορετικές συνθήκες, κοινές προσδοκίες»
Παρά το γεγονός ότι οι νέοι μεγαλώνουν σε ποικίλα κοινωνικά, οικονομικά, πολιτισμικά και γεωγραφικά περιβάλλοντα, μοιράζονται θεμελιώδεις προσδοκίες: να είναι υγιείς, ασφαλείς και αποδεκτοί, να μορφωθούν, να απολαύσουν ίσες ευκαιρίες, να συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων και να διαμορφώσουν με ασφάλεια το μέλλον τους.
Η επιστημονική ομάδα της «Προαγωγής Υγείας Παιδιού και Εφήβου» θεωρεί τη σημερινή ημέρα υπενθύμιση μιας βασικής αρχής: η υγεία των νέων δεν περιορίζεται σε ένα καθαρά ιατρικό ζήτημα, αλλά αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα, ζήτημα παιδείας, πρόληψης, κοινωνικής συνοχής και ισότητας ευκαιριών.
Η εφηβεία ως «παράθυρο ευκαιρίας»
Η εφηβεία συνιστά μια από τις πλέον δυναμικές περιόδους της ανθρώπινης ζωής. Κατά τη διάρκειά της, το σώμα μεταβάλλεται, ο εγκέφαλος συνεχίζει την ωρίμανσή του, αναπτύσσονται νέες διαπροσωπικές σχέσεις, διαμορφώνεται η ταυτότητα και ενισχύεται σταδιακά η αυτονομία του ατόμου.
Ωστόσο, η αναπτυξιακή αυτή φάση συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, μέσα από τις επίσημες κατευθυντήριες γραμμές για την Adolescent and young adult health: Risks and solutions, επισημαίνει ότι τραυματισμοί και τροχαία, πνιγμοί, βία, προβλήματα ψυχικής υγείας, χρήση αλκοόλ και ουσιών, κάπνισμα και ηλεκτρονικό τσιγάρο, σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία, λοιμώξεις, παχυσαρκία, μη ισορροπημένη διατροφή και ανεπαρκής σωματική δραστηριότητα αποτελούν σημαντικές προκλήσεις για την υγεία των εφήβων παγκοσμίως.
1. Ψυχική υγεία: Ενεργητική ακρόαση και επικοινωνία
Η ψυχική υγεία αποτελεί έναν από τους βασικότερους πυλώνες ευεξίας των νέων. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, περίπου 1 στους 7 εφήβους ηλικίας 10–19 ετών αντιμετωπίζει κάποια ψυχική διαταραχή, ενώ το άγχος και η κατάθλιψη καταγράφονται ως κορυφαίες αιτίες νοσηρότητας και αναπηρίας στην ηλικία αυτή.
Προτού απευθύνουμε συμβουλές, κρίνεται απαραίτητο να ακούσουμε τους νέους, προσφέροντάς τους έναν ασφαλή χώρο έκφρασης χωρίς φόβο επικρίσεων. Η πρόληψη της ψυχικής δυσφορίας θεμελιώνεται εντός της οικογένειας, υποστηρίζεται από το σχολικό περιβάλλον και προϋποθέτει ένα προσβάσιμο σύστημα υγείας που εμπνέει εμπιστοσύνη στον έφηβο. Όπως επισημαίνει η Δρ Όλγα Τζέτζη στη Voria.gr, κύριο καθήκον μας παραμένει η συστηματική εκπαίδευση των εφήβων και των οικογενειών τους.
2. Από το ψηφιακό περιβάλλον στην ψηφιακή υγεία
Η σύγχρονη γενιά μεγαλώνει σε μια πραγματικότητα όπου ο φυσικός και ο ψηφιακός κόσμος είναι πλήρως αλληλένδετοι. Παρότι το διαδίκτυο προσφέρει τεράστιες δυνατότητες εκπαίδευσης και επικοινωνίας, εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους, όπως το cyberbullying, το grooming, η παραπληροφόρηση και οι απειλές κατά της ιδιωτικότητας.
Η πρωτοβουλία SafeMed360 δημιουργήθηκε σε αυτό το πλαίσιο, με σκοπό να θωρακίσει την υγεία παιδιών και εφήβων στο ψηφιακό περιβάλλον. Η λύση δεν έγκειται στην απόλυτη απαγόρευση της χρήσης συσκευών, αλλά στην καλλιέργεια του ψηφιακού εγγραμματισμού, στην υπεύθυνη χρήση της τεχνολογίας και στην κριτική αξιολόγηση της πληροφορίας.
3. Σεξουαλική υγεία: Ενημέρωση βασισμένη σε τεκμήρια
Η σεξουαλικότητα αποτελεί φυσική παράμετρο της ανθρώπινης ανάπτυξης. Η αποσιώπηση δεν προστατεύει τον έφηβο· αντιθέτως, η τεκμηριωμένη και υπεύθυνη ενημέρωση λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας.
Μέσω του άρθρου μας «Πώς πρέπει να μιλάμε στους εφήβους για τη σεξουαλική υγεία και την αντισύλληψη;», προάγουμε την ανοιχτή επικοινωνία, απαλλαγμένη από φόβους, ενοχές και στερεότυπα. Η ολοκληρωμένη σεξουαλική αγωγή καλύπτει ζητήματα αντισύλληψης, διαπροσωπικών σχέσεων, συναίνεσης, σωματικού σεβασμού και πρόληψης σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων. Παράλληλα, ανακύπτουν συχνά κρίσιμα πρακτικά ζητήματα, όπως το ποιος πραγματοποιεί τους εμβολιασμούς στους 18χρονους (φαρμακοποιός ή παιδίατρος), γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για αρμονική συνεργασία μεταξύ των επαγγελματιών υγείας.
4. HPV: Μια στρατηγική επένδυση ζωής
Η εφηβεία προσφέρει τη δυνατότητα πρόληψης παθολογικών καταστάσεων που δύναται να εκδηλωθούν στην ενήλικη ζωή. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνωρίζει την πρώιμη εφηβεία ως την κρισιμότερη περίοδο για τον εμβολιασμό έναντι του ιού HPV.
Στο πλαίσιο των δράσεών μας, έχουμε αναδείξει το θέμα μέσω του άρθρου «Από τη Σεξουαλική Αγωγή στην Πρόληψη του HPV: Μια Ανεκτίμητη Επένδυση Ζωής για τους Εφήβους». Ο εμβολιασμός αυτός υπερβαίνει το ατομικό όφελος, αποτελώντας ακρογωνιαίο λίθο της δημόσιας υγείας για τις μελλοντικές γενιές.
5. Εφηβεία και πρόληψη της νικοτίνης
Η αποτροπή του καπνίσματος και η προστασία από τη χρήση νέων προϊόντων νικοτίνης συνιστούν μια διαρκή πρόκληση. Η εμφάνιση ηλεκτρονικών τσιγάρων με ελκυστικές γεύσεις συχνά συγκαλυπτοποιεί τον πραγματικό κίνδυνο εξάρτησης.
Τα επιδημιολογικά δεδομένα καταγράφουν ρεκόρ χρήσης ηλεκτρονικού τσιγάρου στους Έλληνες εφήβους, καθιστώντας αναγκαίες τις παρεμβάσεις πρόληψης πριν την εγκατάσταση της εξάρτησης, όπως αναλύεται στο άρθρο «Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος 2026: Πώς θα προστατεύσουμε τα παιδιά μας από το άτμισμα και τη νικοτίνη». Την ίδια στιγμή, η πολιτεία εντείνει τα μέτρα προστασίας, θέτοντας τέλος στην πώληση αλκοόλ και καπνού σε ανηλίκους, με εντατικούς ελέγχους —χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο πενταπλασιασμός των συλλήψεων στη Θεσσαλονίκη για χορήγηση αλκοόλ σε ανηλίκους— οι οποίοι ενισχύουν την εφαρμογή του νομοθετικού πλαισίου.
6. Διατροφή, άσκηση και ευεξία σώματος
Καθημερινές υγειονομικές συνήθειες θεμελιώνουν την υγεία στην εφηβεία. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΠΟΥ, μόλις 1 στους 5 εφήβους παγκοσμίως ακολουθεί τις οδηγίες για επαρκή σωματική δραστηριότητα.
Ωστόσο, η διατροφή δεν πρέπει να λειτουργεί ως πρόσθετος παράγοντας άγχους. Απαιτείται η προαγωγή μιας ισορροπημένης σχέσης με τη διατροφή, την κίνηση, την ανάπαυση και το σώμα. Σχετικές θεματικές αναλύονται στα άρθρα μας «Το κοφτερό μυαλό στις εξετάσεις ξεκινά από το πιάτο» (αναφορικά με τη γνωστική και μαθητική απόδοση) και «Χτίζοντας Υγιείς Διαδρομές από την Πρώιμη Παιδική Ηλικία» (σχετικά με την πρόληψη της παιδικής παχυσαρκίας).
7. Νευροδιαφορετικότητα και κοινωνική συμπερίληψη
Η μέριμνα για τους νέους οφείλει να είναι καθολική και συμπεριληπτική. Η στήριξη των εφήβων με αυτισμό και άλλες νευροαναπτυξιακές διαφορές αποτελεί κεντρικό ζήτημα υγείας, εκπαίδευσης και κοινωνικής πολιτικής.
Όπως τονίζεται στο άρθρο «Αυτισμός: Από την Πρώιμη Ανίχνευση στην Εφηβεία, την Αυτονομία και την Κοινωνική Συμπερίληψη», η φροντίδα δεν διακόπτεται με την ενηλικίωση. Αντιθέτως, κατά την εφηβεία αναδύονται νέες απαιτήσεις: αυτονομία, διαπροσωπικές σχέσεις, περαιτέρω εκπαίδευση, επαγγελματική ένταξη και ενεργός συμμετοχή στα κοινά.
8. Πρόληψη λοιμώξεων κατά τη μετάβαση στην ενηλικίωση
Η περίοδος της εφηβείας χαρακτηρίζεται από αυξημένη κοινωνικοποίηση, κινητικότητα και συμμετοχή σε εκπαιδευτικές και φοιτητικές κοινότητες. Συνεπώς, η έγκαιρη ενημέρωση και ο εμβολιαστικός σχεδιασμός έναντι νοσημάτων, όπως η μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος και ο HPV, παραμένουν καθοριστικής σημασίας ως μέρος μιας ευρύτερης κουλτούρας πρόληψης που συνοδεύει τον νέο μέχρι την ενηλικίωση.
Εμπνέοντας το αύριο: Προοπτικές και όνειρα για τους νέους μας
Η Διεθνής Ημέρα Νεολαίας δεν περιορίζεται στην αντιμετώπιση κινδύνων υγείας. Οι νέοι απαιτούν προοπτικές και ουσιαστικά ερείσματα για το μέλλον τους. Απαιτούν ποιοτική εκπαίδευση, αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, οικονομική και κοινωνική ασφάλεια, πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και δυνατότητες δημιουργίας. Ως εκ τούτου, το ερώτημα που τέθηκε από την «Προαγωγή Υγείας» — «Μπορούμε να εμπνεύσουμε τους νέους μας να δημιουργήσουν οικογένεια;» — δεν αφορά αποκλειστικά το δημογραφικό ζήτημα, αλλά το κατά πόσον η οργανωμένη πολιτεία διασφαλίζει τις προϋποθέσεις ώστε ένας νέος άνθρωπος να οραματίζεται το μέλλον του στον τόπο του.
Διαφορετικές συνθήκες, κοινές προσδοκίες
Ένας έφηβος σε ένα αστικό κέντρο όπως η Θεσσαλονίκη, ένας νέος σε ακριτικό νησιωτικό σύμπλεγμα ή σε μια περιοχή χαμηλών πόρων ενδέχεται να μεγαλώνουν σε διαφορετικά πλαίσια. Ωστόσο, οι βασικές τους ανάγκες ταυτίζονται:
- Υγεία
- Ασφάλεια
- Εκπαίδευση
- Αποδοχή
- Ελευθερία επιλογών
- Ίσες ευκαιρίες
- Προοπτική για το αύριο
Η στρατηγική του WHO Europe Child and Adolescent Health and Well-being Strategy 2026–2030 αποτυπώνει πλήρως αυτές τις αξίες, δίνοντας έμφαση στη μακροπρόθεσμη επένδυση στην υγεία από τα πρώτα χρόνια της ζωής και στη διασφάλιση της προστασίας τους σε όλη την παιδική και εφηβική πορεία.
Το μήνυμα της Προαγωγής Υγείας
Αντί να μιλάμε απλώς για τους νέους, ας επιλέξουμε να συνομιλήσουμε μαζί τους.
Ας τους προσφέρουμε έγκυρη επιστημονική γνώση, πεδίο ελεύθερης έκφρασης, ουσιαστικά εργαλεία υγείας και πραγματικές δυνατότητες συμμετοχής. Άλλωστε, η επένδυση στην υγεία και την ευημερία των εφήβων συνιστά την ασφαλέστερη επένδυση για το παρόν και το μέλλον ολόκληρης της κοινωνίας.
Πηγές – Περισσότερες Πληροφορίες
- United Nations – International Youth Day 2026
- World Health Organization – Adolescent and young adult health: Risks and solutions
- WHO Europe – Child and Adolescent Health and Well-being Strategy 2026–2030
- Φαρμακοποιός ή παιδίατρος; Ποιος κάνει τους εμβολιασμούς στους 18χρονους; – Ygeiamou.gr
- Δρ Όλγα Τζέτζη, Παιδίατρος: Καθήκον μας η εκπαίδευση των εφήβων και των οικογενειών τους – Voria.gr
- Θεσσαλονίκη: Πενταπλασιάστηκαν οι συλλήψεις για χορήγηση αλκοόλ στους ανηλίκους – TheOpinion.gr
- Τέλος στην πώληση αλκοόλ και καπνού σε ανηλίκους – TheOpinion.gr
- Ρεκόρ χρήσης ηλεκτρονικού τσιγάρου στους Έλληνες εφήβους – TheOpinion.gr
- Προαγωγή Υγείας Παιδιού και Εφήβου – Official Website
Επιμέλεια κειμένου: Μαριάνθη Καρυπίδου Νοσηλεύτρια | Επιστημονική πηγή: Όλγα Τζέτζη Παιδίατρος