Ενέργεια, Δημόσια Υγεία και Παιδιά

Το πρόσφατο δημοσίευμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) αναδεικνύει ένα ιδιαίτερα κρίσιμο παγκόσμιο ζήτημα, καθώς 655 εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να ζουν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα. Η διαπίστωση αυτή επιβεβαιώνει αναμφίβολα ότι η πρόσβαση σ την ενέργεια εξασφαλίζει τη ζωή, την υγεία, την ασφάλεια και την κοινωνική ανάπτυξη. Με αφορμή αυτά τα δεδομένα, η Όλγα Τζέτζη μίλησε στις Ανιχνεύσεις χθες, 9 Ιουλίου, για το συγκεκριμένο θέμα, ανοίγοντας έναν ουσιαστικό διάλογο για το μέλλον της ενέργειας και τη Δημόσια Υγεία στη χώρα μας.

Γράφημα με φόντο έναν τεχνικό που κρατάει tablet και κοιτάζει ανεμογεννήτριες κατά το ηλιοβασίλεμα. Το κείμενο αναφέρει: Ο ηλεκτρισμός δεν αφορά μόνο το άναμμα ενός φωτός, αλλά σώζει ζωές και δημιουργεί ευκαιρίες. Σήμερα, 655 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, ενώ 2 δισεκατομμύρια μαγειρεύουν με ξύλα, κάρβουνο ή κηροζίνη, γεμίζοντας τα σπίτια τους με επιβλαβή καπνό. Η οικιακή αέρια ρύπανση από αυτά τα καύσιμα συνδέεται με περίπου 3 εκατομμύρια θανάτους κάθε χρόνο. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας παρέχουν πλέον πάνω από το 30% του παγκόσμιου ηλεκτρισμού, φέρνοντας καθαρή και οικονομική ενέργεια σε περισσότερες κοινότητες. — «Η πρόσβαση στο ηλεκτρικό ρεύμα παραμένει ζητούμενο για 655 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, ενώ οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας καλύπτουν πλέον πάνω από το 30% των παγκόσμιων αναγκών, προσφέροντας καθαρές λύσεις σε απομακρυσμένες κοινότητες.»

Γράφημα με λίστα συμβουλών για την εξοικονόμηση ενέργειας και την υποστήριξη των ανανεώσιμων πηγών, το οποίο περιλαμβάνει σύνδεσμο προς ενημερωτικό άρθρο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO). — «Από την εξοικονόμηση στο σπίτι μέχρι τη στήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην κοινότητά μας: Μικρά, καθημερινά βήματα μπορούν να φέρουν ένα καθαρότερο και πιο υγιές μέλλον για όλους.»

Ωστόσο, η σύγχρονη συζήτηση δεν πρέπει να περιορίζει το ενδιαφέρον της στο απλουστευτικό ερώτημα της ενεργειακής επάρκειας. Αντίθετα, οι αρμόδιοι φορείς οφείλουν να εξετάζουν το είδος της ενέργειας, το πραγματικό της κόστος, καθώς και τις άμεσες επιπτώσεις που προκαλεί αυτή στην ανθρώπινη υγεία.

Η Ιστορική Προσφορά του Λιγνίτη και η Ανάγκη Μετάβασης

Ο λιγνίτης αποτέλεσε για πολλές δεκαετίες τον βασικό πυλώνα της ηλεκτροδότησης στην Ελλάδα. Επιπλέον, οι αρμόδιοι φορείς συνέδεσαν στενά την εξόρυξη και την καύση του με την οικονομική ανάπτυξη ολόκληρων περιοχών, όπως η Δυτική Μακεδονία και η Μεγαλόπολη, προσφέροντας σταθερές θέσεις εργασίας και εξασφαλίζοντας την ενεργειακή αυτονομία της χώρας. Επομένως, κανείς δεν μπορεί να διαγράψει αυτή την ιστορική και κοινωνική προσφορά με ευκολία.

Πανοραμική άποψη ενός μεγάλου υπαίθριου λιγνιτωρυχείου με εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, καμινάδες και πύργους ψύξης στο βάθος.

Από την άλλη πλευρά, η επιστημονική και ιατρική κοινότητα δεν μπορεί να αγνοεί τις τεκμηριωμένες συνέπειες της καύσης των ορυκτών καυσίμων. Συγκεκριμένα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνδέει άμεσα την εξωτερική ατμοσφαιρική ρύπανση με σοβαρές παθήσεις, όπως η ισχαιμική καρδιοπάθεια, τα εγκεφαλικά επεισόδια, η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), οι λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού και ο καρκίνος του πνεύμονα. Συνεπώς, η ενεργειακή πολιτική δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό ή οικονομικό ζήτημα, αλλά συνιστά κατεξοχήν ένα μείζον θέμα Δημόσιας Υγείας.

Η Ιδιαίτερη Τρωτότητα των Παιδιών

Σε αυτό το πλαίσιο, τα παιδιά αποτελούν την πλέον ευάλωτη ομάδα του πληθυσμού απέναντι στους περιβαλλοντικούς ρύπους. Κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας, οι πνεύμονες, ο εγκέφαλος και το ανοσοποιητικό σύστημα αναπτύσσονται ακόμη. Παράλληλα, τα παιδιά αναπνέουν μεγαλύτερη ποσότητα αέρα ανά κιλό σωματικού βάρους σε σύγκριση με τους ενήλικες, με αποτέλεσμα να δέχονται δυσανάλογη έκθεση στη ρύπανση.

Ένα νεαρό κορίτσι που φοράει μάσκα προστασίας από τη ρύπανση και τζιν σαλοπέτα, στέκεται σε ένα ξερό χωράφι κρατώντας ένα μικρό πράσινο βλαστάρι. Στο βάθος, εργοστάσια βγάζουν πυκνό καπνό κάτω από έναν θολό ουρανό.

Επιπρόσθετα, σχετική επιστημονική ανασκόπηση για τις εκπομπές από μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με άνθρακα αποδεικνύει τις δυσμενείς επιδράσεις στην παιδική υγεία. Οι ερευνητές εντοπίζουν σοβαρές επιπτώσεις στο αναπνευστικό σύστημα, μειωμένο βάρος γέννησης των νεογνών, καθώς και προβλήματα στη φυσιολογική νευροανάπτυξη των παιδιών.

Πέρα από τα Ανεπαρκή Διλήμματα

Δυστυχώς, ο δημόσιος διάλογος εγκλωβίζει συχνά τους πολίτες σε απλουστευτικά δίπολα, όπως «λιγνίτης ή ανεμογεννήτριες» και «ανάπτυξη ή περιβάλλον». Ωστόσο, η ίδια η πραγματικότητα ξεπερνά αυτά τα ανεπαρκή διλήμματα. Η αληθινή πρόκληση έγκειται στον σχεδιασμό μιας ολιστικής ενεργειακής στρατηγικής, η οποία θα προστατεύει ταυτόχρονα την οικονομία, την κοινωνία, το περιβάλλον και την υγεία.

Συνεπώς, οι γιατροί, και ιδιαίτερα οι παιδίατροι, έχουν την υποχρέωση να υπενθυμίζουν ότι οι λογαριασμοί του ηλεκτρικού ρεύματος δεν αποτυπώνουν μόνοι τους το πραγματικό κόστος μιας ενεργειακής επιλογής. Αντίθετα, τα αυξημένα περιστατικά άσθματος, οι αναπνευστικές λοιμώξεις, η επιβάρυνση των χρόνιων νοσημάτων, καθώς και οι επιπλοκές κατά την εγκυμοσύνη φανερώνουν το αληθινό μέγεθος αυτού του κόστους.

Συμπερασματικά, κάθε πολίτης απολαμβάνει το αδιαμφισβήτητο δικαίωμα της πρόσβασης στην ενέργεια. Ταυτόχρονα, όμως, η καθαρή ενέργεια αποτελεί απαράβατη προϋπόθεση για τη διατήρηση της υγείας. Για τον λόγο αυτό, οι αρμόδιοι φορείς οφείλουν να θέτουν την προστασία και την ευημερία των παιδιών μόνιμα στο επίκεντρο κάθε δημόσιας πολιτικής.

Όλγα Τζέτζη, MD, PhD Παιδίατρος